‘Neandertaller Ölülerini Gömüyordu’

Bilim insanları, Fransa’nın güneyinde 13 yıldır süren çalışmalar sonucunda elde edilen bilgiler ışığında, modern insanın en yakın akrabası kabul edilen Neandertallerin ölülerini gömdüklerini ortaya çıkardı. Araştırmalar, Neandertal ile Homo sapiens etkileşimi hakkında da yeni sorular doğurdu.

Sahip oldukları kas gücünün yanı sıra büyük beyinlere de sahip olan Neandertaller, ortaya çıkan her yeni keşifle sanıldığından daha akıllı olduklarını gösteriyor. Araştırmacılar, gelişmiş el aletleri yapan, vücutlarını kuş tüyleriyle süsleyen, mağaralarda yaptıkları çizimlerle sanatkarlıklarını da gözler önüne seren Neandertallerin, ölülerini gömdüklerini tespit etti.

Proceedings of the National Academy of Sciences dergisine dün yayımlanan araştırmada yer alan William Rendui, “Sadece Neandertallerin Batı Avrupa’da mezarları olduğunu ortaya çıkarmakla kalmadık, aynı zamanda bu mezarları oluşturmak için güçlü bir zihnsel kapasiteye sahip olduklarını gördük” dedi.
New York Üniversitesi Hünamite ve Sosyal Bilimler Uluslararası Araştırma Merkezi’nde görevli olan Rendu, Fransa’da ‘La Chapelle-aux Saints’ adı verilen kazı alanında 13 yıl süren araştırmalar yaptı. Kazı alanında, yetişkin ve çocuk olmak üzere çok sayıda Neandertale ait kalıntı bulunurken, bizon ve ren geyiği gibi hayvanlara ait kemiklere de ulaşıldı.

Atalarımız Neandertal kültürünü mü aldı?
Neandertal kalıntılarını araştıran bilim insanları, iskeletlerin zarar görmemiş olduğunu, hava şartlarında da etkilenmediklerini tespit etti.

Rendu, “Yaklaşık 50 bin yıllık dokunulmamış kalıntılar, ölülerin kısa zaman içinde gömüldüğünü gösteriyor… Batı Avrupa’da Neandertallerin ölülerini gömdüklerini biliyoruz ancak bunu bir ritüel için mi yoksa tamamen pragmatik olarak mı gerçekleştirdiklerinden emin değiliz” ifadesini kullandı.

Discovery News sitesine konuşan Rendu, ‘yeni bulguların insanlar ile Neandertaller arasındaki davarnışsal farklılığı azalttığını’ belirtti.

Geçmişte yapılan araştırmalar, Neandertaller’in Homo sapiens ile beraber yaşayıp çiftleştiğini, hatta soylarının hızla azalmaya başladığı dönemlerde baskında çıkan modern insanın ataları tarafından bir nevi ‘soykırıma uğradığını’ göstermişti.

Bilim insanları, yeni bulgulardan yola çıkarak, iki türün etkileşimini de sorgulayan yeni sorular ortaya attı:
- Ölüleri ilk gömen kimdi? Nenadertaller mi, Homo sapiens mi?
- Bazı pratik sebepleri akla gelse de, ölülerini gömen tür bunu neden yapma ihtiyacı duydu?
- Neandertallerin ölümden sonra yaşam veya diğer ruhani inanışları var mıydı?
- Homo sapiens, ölüleri gömmek gibi Neandertal kültüründen bilmediğimiz özellikleri kendine aktarmış olabilir mi? Bunlar nelerdi?

Bilim insanları, bu tür sorulara cevap bularak Avrupa’nın erken tarihi hakkında yeni bilgiler elde etmeyi amaçlıyor.

İlk Neandertal-Insan Melezi

Bilim insanları, İtalya’nın kuzeyinde bulunan 30-40 bin yıl önce yaşamış insan kalıntısının, bugüne kadar bulunan ilk Homo Sapiens-Neandertal melezi olabileceğini belirtti. Ortaya çıkarılan iskelet, modern insanın atalarıyla Neandertallerin çocuk yaptığına dair ilk doğrudan örneği temsil ediyor.

İnsanın en yakın akrabası olarak kabul edilen Neandertallerin, sadece teoride öyle olmadığını gösteren ilk önemli delile ulaşılmış olabilir. Arkeologlar, İtalya’nın Monti Lessini bölgesinde bulunan Riparo di Mezzena adındaki kayalık sığınaklarda yaptıkları kazılarda, ilk insan-Neandertal melezine ait olduğu düşünülen kalıntılara ulaştı.

PLoS ONE dergisinde yayımlanana araştırmaya göre, yapılan ilk analizler iskeletin iki türün melezi olduğuna işaret etti. Yapılacak diğer analizlerin de ilk tespitleri doğrulaması durumunda, ilk kez modern insanın atalarıyla Neandertallerin cinsel ilişki kurduklarına dair doğrudan delil elde edilmiş olacak.

Geçmişte yapılan genetik analizler, Avrupa ve Asya kökenli insanın yüzde 25’inde Nenadertal DNA’sına ait izler olduğunu ortaya koymuştu.

İpucu çenesinde saklı
Bilim insanları, çalışmalarını insan-Neandertal melezinin çenesine odaklamış durumda. Discovery News’e konuşan antropolog Silvana Condemi, “Alt çenenin morfolojisine bakarak, Mezzena’da yaşamış olan bu insanın, geride kalan alt çenesi bulunduğu bilinen klasik Neandertaller ile, gelişmiş bir çenesi olan modern insanın atalarına benzediğini söyleyebiliriz” ifadesini kullandı.

Fransa’nın Ai-Marseille Üniversitesi’nde araştırmacı olan Condemi ve meslektaşları, geçmişe ışık tutacak alt çene üzerinde DNA analizleri gerçekleştirdi ve 3D görüntüleme uyguladu. Ardından, elde edilen sonuçlar Homo Sapiens’lerde bulunan benzer özelliklerle karşılaştırıldı.

Kültürlerini korudular
Melez olduğu düşünülen insanın kemiklerinin ait olduğu 30-40 bin yıl öcesinde, Homo Sapiens ve Neandertaller Avrupa’da beraber yaşıyordu.

Mitokondriyal DNA (sadece anne tarafından aktarılan DNA) üzerinde yapılan genetik analizler, iskeletin sahibinin Neandertal olduğunu gösterdi. Buradan, melez olduğu düşünülen çocuğun annesinin Neandertal, babasının ise Homo Sapiens olduğu sonucuna varıldı.

Modern insanın ataları Avrupa’ya geldiği dönemde, Neandertaller ‘Mousterian’ olarak adlandırılan ve bu türün taş alet kültürünü temsil eden devirde bulunuyordu. 200 bin yıl süren Mousterian döneminde, Neandertaller bugün ağırlıklı olarak mağara ve kayalık sığınaklarda bulunan çakmaktaşından aletler, taş balta ve mızrak gibi araç ve silahlar yapıyordu.

‘Etnik temizlik’
Bilim insanları, her ne kadar insanlarla sosyal ve cinsel etkileşime girdikleri kesin olarak kabul edilse de, Neandertallerin kültürlerini terk etmediğini ifade etti.

Condemni ve meslektaşları, ‘insanların yavaş yavaş Neandertallere baskın gelmeye başladığını ancak kültürlerini hemen ortadan kaldıramadığını’ belirtti.

Modern insanların, Riparo di Mezzena gibi kayalık antik sığınakların bulunduğu Kuzey Avrupa’ya 45 bin yıl önce geldiği düşünülüyor.

İnsanlar ve Neandertallerin bir araya gelmesi ise sanıldığının aksine ev sahipleri için hiç de iyi olmadı.

Araştırmacılar, zamanla nüfusları azalan ve Avrupa’nın belli bölgelerinde izole olduktan sonra yok olan Neandertallerin insanlar tarafından hoş görülmediğini, hatta Neandertal kadınlarının Homo Sapiens erkekleri tarafından tecavüze uğradığı ve bir nevi ‘etnik temizlik’ yaşandığı düşünülüyor.

Neandertallerin, 30-35 bin yıl önce yok olduğu kabul ediliyor. Bazı araştırmalar, bu tarihi 50 bin yıl öncesine kadar uzatıyor.